Mindfulness betekent dat je bewust aandacht geeft aan wat je op dit moment ervaart, met een open houding en zonder direct te oordelen. Je merkt bijvoorbeeld gedachten, gevoelens of spanning in je lichaam op, zonder dat je ze meteen hoeft te veranderen.
Dat betekent niet dat je altijd rustig bent of een leeg hoofd hebt. Juist het opmerken van onrust hoort bij mindfulness. Voor sommige mensen helpt die aandacht om anders met stress om te gaan.
Wat betekent mindfulness in het dagelijks leven?
Mindfulness wordt ook wel aandachtigheid genoemd. Het gaat om aandacht voor wat er nu gebeurt, in plaats van helemaal op te gaan in wat eerder gebeurde of wat straks nog moet. Je kunt opmerken wat je denkt en voelt, maar ook wat je om je heen ziet of hoort.
Stel dat je op een bericht wacht en merkt dat je steeds je telefoon pakt. Met aandacht kijk je wat er op dat moment gebeurt: misschien voel je ongeduld of merk je gedachten op over het antwoord. Je hoeft die reactie niet goed of fout te vinden. Door haar op te merken, kun je bewuster kiezen of je opnieuw wilt kijken.
Niet oordelen betekent niet dat je alles prettig moet vinden. Je mag een situatie lastig vinden en besluiten er iets aan te doen. Het verschil is dat je eerst ruimte maakt om op te merken wat er speelt, in plaats van meteen op de automatische piloot te reageren.
Waar komt mindfulness vandaan?
Mindfulness heeft wortels in boeddhistische meditatietradities. In de moderne vorm wordt aandacht trainen ook buiten een religieuze omgeving toegepast.
De Amerikaanse wetenschapper Jon Kabat-Zinn ontwikkelde hiervoor de training Mindfulness-Based Stress Reduction, afgekort MBSR. Deze aandachtstraining werd opgezet om mensen te helpen omgaan met stress en de gevolgen van ziekte. Tegenwoordig wordt mindfulness op verschillende manieren aangeboden, zowel binnen als buiten de gezondheidszorg.
Het verschil tussen mindfulness en meditatie
Mindfulness is een manier om met aandacht aanwezig te zijn bij wat je ervaart. Meditatie is een bredere verzamelnaam voor manieren om de aandacht te richten of de geest te trainen.
Mindfulnessmeditatie is dus een vorm van meditatie. Daarbij maak je bewust tijd vrij om aandacht te geven aan je ervaring. Aandachtig zijn kan ook tijdens gewone bezigheden, bijvoorbeeld wanneer je merkt dat je gedachten afdwalen terwijl je met iemand praat en je je aandacht weer bij het gesprek brengt.
Niet iedere vorm van meditatie heeft hetzelfde doel. Sommige vormen richten zich bijvoorbeeld op herhaling van een woord, terwijl bij mindfulness de open aandacht voor de ervaring centraal staat.
Wat kan mindfulness doen bij stress?
Als je gestrest bent, kun je ongemerkt doorgaan terwijl je lichaam al spanning aangeeft. Aandacht helpt je om zulke signalen eerder op te merken. Dat kan je de ruimte geven om een keuze te maken, bijvoorbeeld een pauze nemen of een grens aangeven.
Er is wetenschappelijk bewijs dat mindfulnesstraining sommige mensen kan helpen om stress, angstklachten en somberheid te verminderen. Het effect verschilt per persoon en per situatie. Een training neemt de oorzaak van stress niet vanzelf weg en maakt moeilijke gevoelens niet altijd direct minder sterk.
Ontspanning kan een gevolg zijn van aandachtig oefenen, maar is niet het enige doel. Ook wanneer je onrust merkt, kun je aandacht geven aan wat er gebeurt. Je hoeft jezelf niet te dwingen om kalm te worden.
Wat doe je bij een mindfulnesstraining?
In een mindfulnesstraining leer je om je aandacht bewust te richten en op te merken wanneer die afdwaalt. Je staat stil bij gedachten, gevoelens en lichamelijke ervaringen. Vaak bespreek je met een trainer of groep wat je tijdens het oefenen tegenkomt.
Een MBSR-training duurt meestal acht weken. Je volgt bijeenkomsten en oefent ook tussen de bijeenkomsten door. Er zijn trainingen op locatie en online. Een groep kan steun en structuur bieden, maar vraagt ook tijd en de bereidheid om thuis te oefenen.
De kosten verschillen per aanbieder en hangen onder meer af van de vorm en begeleiding. Soms is er een vergoeding mogelijk, bijvoorbeeld via een aanvullende zorgverzekering of werkgever. Dat is niet vanzelfsprekend. Informeer naar de prijs, de inhoud en een eventuele vergoeding voordat je je aanmeldt.
Let bij je keuze ook op de opleiding en ervaring van de trainer. Heb je specifieke gezondheidsklachten, dan kan een trainer met ervaring binnen de zorg beter bij je vraag passen dan een algemene cursus.
Wanneer past mindfulness minder goed?
Aandacht naar binnen richten voelt niet voor iedereen prettig. Sommige mensen worden tijdens het oefenen juist onrustiger of merken nare herinneringen en sterke gevoelens op. Dat betekent niet dat je moet doorgaan of de ervaring moet wegdrukken. Je kunt stoppen, je aandacht op je omgeving richten en bespreken wat er gebeurde met een begeleider.
Heb je ernstige psychische klachten, een trauma of ben je gevoelig voor psychoses? Bespreek dan met je huisarts of behandelaar of een training geschikt is en welke begeleiding past. Mindfulness is geen vervanging voor medische of psychologische behandeling.
Ook bij aanhoudende stress of klachten die je dagelijks leven verstoren, is het verstandig om hulp te zoeken. Aandacht voor je ervaring kan waardevol zijn, maar soms is er daarnaast praktische steun of behandeling nodig.
Veelgestelde vragen over mindfulness
Moet je je gedachten kunnen stoppen?
Nee. Gedachten blijven komen en gaan. Het gaat erom dat je opmerkt wanneer je bent afgedwaald en je aandacht vriendelijk terugbrengt naar wat je aan het doen bent.
Doe je het verkeerd als je onrustig wordt?
Nee. Onrust kan iets zijn wat je op dat moment ervaart. Wordt het te naar, dan hoef je niet door te gaan. Een begeleider kan helpen om te kijken wat voor jou werkt.
Hoe lang duurt het voordat je resultaat merkt?
Dat verschilt per persoon. Sommige mensen merken al snel dat ze vaker aandacht hebben voor hun ervaring, terwijl anderen daar meer tijd voor nodig hebben. Een bepaald gevoel of resultaat is niet gegarandeerd.
Moet je er veel tijd voor vrijmaken?
Je kunt ook op een gewoon moment van de dag aandachtig zijn. Wie een training volgt, maakt daarnaast tijd voor bijeenkomsten en oefent doorgaans thuis.
Mindfulness begint bij het opmerken van wat er nu gebeurt, niet bij het bereiken van een leeg hoofd. Merk je dat je aandacht afdwaalt, dan is dat juist een moment waarop je haar rustig kunt terugbrengen.